EU Pharma Reform και νέες ρυθμίσεις

EU Pharma Reform και νέες ρυθμίσεις

από τον Γιώργο Σκάμπουλο, LLB Associate

Στις 26 Απριλίου 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια νομοθετική δέσμη («EU Pharma Reform») με στόχο ένα πιο σύγχρονο, ευέλικτο και καινοτόμο πλαίσιο που θα διασφαλίζει ταχύτερη πρόσβαση των πολιτών σε ασφαλή, αποτελεσματικά και οικονομικά προσιτά φάρμακα. Το μεταρρυθμιστικό πακέτο περιλαμβάνει δύο βασικά νομοθετήματα: μία νέα Οδηγία και έναν νέο Κανονισμό. Η προτεινόμενη Οδηγία πρόκειται να αντικαταστήσει την Οδηγία 2001/83/ΕΚ, θέτοντας ενιαίους κανόνες για την έγκριση, παραγωγή, διανομή και επιτήρηση των φαρμάκων στην ΕΕ, ενώ προτεινόμενος Κανονισμός πρόκειται να αντικαταστήσει τον Κανονισμό 726/2004, ενοποιώντας τα ειδικά καθεστώτα για ορφανά και παιδιατρικά φάρμακα. Βασικός άξονας των νέων ρυθμίσεων είναι, μεταξύ άλλων, η ενίσχυση της εξατομικευμένης ιατρικής, η παροχή νέων κινήτρων στις φαρμακευτικές εταιρείες για έρευνα και καινοτομία, η επιτάχυνση ρυθμιστικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένων και των κλινικών μελετών.

Στον κρίσιμο τομέα των προηγμένων εξατομικευμένων θεραπειών, όπως κυτταρικές και γονιδιακές θεραπείες που παρασκευάζονται για κάθε ασθενή χωριστά, η μεταρρύθμιση ενισχύει το καθεστώς του λεγόμενου hospital exemption. Σύμφωνα με τις νέες ρυθμίσεις επιτρέπεται στα νοσοκομεία και άλλους παρόχους υγείας να παρασκευάζουν και να χρησιμοποιούν προηγμένα θεραπευτικά φάρμακα για εξατομικευμένη ιατρική χρήση, ανά ασθενή και σε μη τακτική βάση, υπό την αποκλειστική ευθύνη ιατρού και βάσει ειδικής ιατρικής συνταγής, λαμβάνοντας προηγουμένως έγκριση από την εθνική αρμόδια αρχή για την παρασκευή/χρήση του εξατομικευμένου προϊόντος. Οι νέες ρυθμίζουν ορίζουν ότι τα παραγόμενα φάρμακα πρέπει να πληρούν πρότυπα ποιότητας και καλής παρασκευαστικής πρακτικής (GMP) αντίστοιχα με εκείνα των εγκεκριμένων προϊόντων, καθώς και να υπόκεινται σε παρακολούθηση ασφαλείας (φαρμακοεπαγρύπνηση). Μία από τις πλέον καινοτόμες προβλέψεις της μεταρρύθμισης, μάλιστα, αφορά τη ρύθμιση φαρμάκων τεχνολογίας πλατφόρμας. Οι νέες ρυθμίσεις εισάγουν τη δυνατότητα χορήγησης άδειας κυκλοφορίας για ένα «προϊόν πλατφόρμας» – δηλαδή ένα φάρμακο που αποτελείται από ένα σταθερό βασικό τμήμα και ένα μεταβλητό τμήμα, το οποίο ορίζεται εκ των προτέρων και μπορεί να προσαρμόζεται ανάλογα με τον στόχο ή τα χαρακτηριστικά του εκάστοτε ασθενούς. Με το νέο πλαίσιο, αντί να χρειάζεται ξεχωριστή έγκριση για κάθε παραλλαγή του φαρμάκου, θα είναι δυνατή μια συλλογική έγκριση, επιταχύνοντας έτσι την καινοτομία χωρίς να θυσιάζεται η ασφάλεια.

Στον τομέα των κινήτρων, οι εταιρείες παραγωγοί φαρμάκων, μέσω των νέων ρυθμίσεων θα μπορούν να κερδίσουν επιπλέον προστασία (από 8 σε έως και 12 χρόνια) εφόσον α) το φάρμακο διατίθεται σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ εντός 2 ετών από την άδεια κυκλοφορίας (ή 3 ετών για ΜΜΕ και μη κερδοσκοπικούς φορείς) (+2 έτη προστασίας), β) ανταποκρίνεται σε υψηλή ακάλυπτη ιατρική ανάγκη (+6 μήνες), γ) αν υποστηρίζεται από συγκριτικές κλινικές δοκιμές έναντι υφιστάμενων θεραπευτικών επιλογών (+6 μήνες) και δ)υφίσταται σημαντικό κλινικό όφελος από νέες θεραπευτικές ενδείξεις (+1 έτος). Ομοίως, για τα προϊόντα με ορφανό χαρακτηρισμό, η βασική αποκλειστικότητα μειώνεται από 10 σε 9 έτη, αλλά με τη δυνατότητα για επιπλέον παρατάσεις αν α) διατεθεί το φάρμακο εντός 2 ή 3 ετών σε όλα τα κράτη-μέλη (+1 έτος), β) το φάρμακο καλύπτει ανάγκες που δεν έχουν καλυφθεί από άλλα σκευάσματα (+1 έτος) και γ) σε περίπτωση νέας ένδειξης για τη θεραπεία άλλης σπάνιας νόσου (το λεγόμενο orphan orphan use) (+2 έτη).

Επιπροσθέτως, η επικείμενη μεταρρύθμιση της φαρμακευτικής νομοθεσίας της ΕΕ εισάγει σημαντικές αλλαγές στα ρυθμιστικά χρονοδιαγράμματα και στον κεντρικό δρόμο έγκρισης φαρμάκων. Συγκεκριμένα, προτείνεται η επιτάχυνση της αξιολόγησης νέων φαρμάκων μέσω συντόμευσης του χρόνου επιστημονικής εξέτασης από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA) σε 180 ημέρες αντί 210 (ή ακόμη και 150 ημέρες για προϊόντα μείζονος ενδιαφέροντος δημόσιας υγείας), ενώ ο χρόνος για την τελική απόφαση έγκρισης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μειώνεται από 67 σε 46 ημέρες. Αυτές οι αλλαγές αναμένεται να μειώσουν σημαντικά τον συνολικό χρόνο από την υποβολή μιας αίτησης έως τη χορήγηση άδειας κυκλοφορίας (σήμερα ~400 ημέρες κατά μέσο όρο), επισπεύδοντας έτσι την πρόσβαση των ασθενών σε νέα φάρμακα. Πέρα από τα χρονικά όρια, η μεταρρύθμιση προβλέπει απλούστευση των ρυθμιστικών διαδικασιών ώστε να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος: καταργείται η υποχρέωση ανανέωσης της άδειας κυκλοφορίας στις περισσότερες περιπτώσεις, θεσπίζονται απλοποιημένες διαδικασίες για γενόσημα φάρμακα, ενώ ενισχύεται η ψηφιοποίηση (ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων, ηλεκτρονικό φύλλο οδηγιών προϊόντος).

Τέλος, οι προτάσεις του 2023 («EU Pharma Reform») εισάγουν σημαντικές μεταβολές στο καθεστώς των κλινικών δοκιμών, εστιάζοντας σε ταχύτερες διαδικασίες, αυστηροποίηση απαιτήσεων όπου χρειάζεται και ενισχυμένη εποπτεία. Με τις νέες ρυθμίσεις προωθείται η ταχεία διάχυση των αποτελεσμάτων – ειδικά για δοκιμές που αφορούν παιδιατρικούς ασθενείς μειώνεται η προθεσμία δημοσίευσης της σύνοψης αποτελεσμάτων σε 6 μήνες από την ολοκλήρωση (αντί 12) και εισάγεται μηχανισμός «ρυθμιστικού sandbox» (άρθρα 113–115 του προτεινόμενου Κανονισμού), ο οποίος επιτρέπει την ελεγχόμενη δοκιμή καινοτόμων ρυθμιστικών προσεγγίσεων υπό εποπτεία, διευκολύνοντας νέες μεθόδους διεξαγωγής κλινικών δοκιμών, επιταχύνοντας την υιοθέτηση της καινοτομίας χωρίς να διακυβεύεται η ασφάλεια.

Συνολικά, η ευρωπαϊκή φαρμακευτική μεταρρύθμιση θέτει τα θεμέλια για ένα εναρμονισμένο αλλά και ευέλικτο ρυθμιστικό πλαίσιο που ανταποκρίνεται στις νέες απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής εποχής. Oι νέες ρυθμίσεις πρόκειται να χαράξουν ένα νέο καινοτόμο και ανταγωνιστικό πλαίσιο τόσο για τη φαρμακοβιομηχανία και τους παρόχους υπηρεσιών υγείας όσο και για τους ίδιους τους ασθενείς.