ATMPs και PRIME Φαρμακα: Νέο Νομοθετικό Πλαίσιο στην Ελλάδα.

ATMPs και PRIME Φαρμακα: Νέο Νομοθετικό Πλαίσιο στην Ελλάδα.

Ιωάννα Μιχαλοπούλου, Managing Partner 

Δημήτριος – Αινείας Σπηλιώτης MSc. Senior Associate

Ο ν. 5302/2026 συστήνει το Ταμείο Καινοτομίας ο οποίος διαμορφώνει ένα αυτοτελές πλαίσιο πρόσβασης σε ATMPs και PRIME φάρμακα, με νέους κανόνες ένταξης, τιμολόγησης, ευθύνης ΚΑΚ και κυρώσεων θεραπόντων ιατρών.

Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 78 της 20ής Μαΐου 2026 ο ν. 5302/2026, με τίτλο «Σύσταση Ταμείου Καινοτομίας – Πρόσβαση των ασθενών σε νέα φάρμακα και θεραπείες – Βελτίωση των υπηρεσιών υγείας και άλλες διατάξεις». Η ελληνική έννομη τάξη αποκτά για πρώτη φορά αυτοτελές κανονιστικό πλαίσιο για τη χρηματοδοτική πρόσβαση σε φάρμακα προηγμένων θεραπειών (ATMPs) και σε φάρμακα του προγράμματος προτεραιότητας PRIME του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων.

Το Ταμείο καλύπτει αποκλειστικά φάρμακα προηγμένων θεραπειών κατά την έννοια του Κανονισμού ΕΚ 1394/2007 και φάρμακα PRIME του ΕΜΑ. Δικαιούχοι είναι αποκλειστικά οι κάτοχοι ΑΜΚΑ που διαμένουν στην Ελλάδα, ενώ η χρηματοδότηση προέρχεται από ειδική ετήσια πίστωση του κρατικού προϋπολογισμού. Η μεταφορά πόρων σε άλλες ανάγκες φαρμακευτικής ή υγειονομικής περίθαλψης απαγορεύεται ρητώς από το άρθρο 3, αποκλείοντας τη χρήση τους ως δικλείδα κάλυψης ελλειμμάτων για άλλες φαρμακευτικές δαπάνες.

Το άρθρο 4 εισάγει τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις ένταξης: (α) προηγούμενη ένταξη του σκευάσματος στην ετήσια αναφορά Horizon Scanning, η οποία κατατίθεται από τον ΚΑΚ στη Διεύθυνση Φαρμάκου του ΕΟΠΥΥ κατά το άρθρο 10 του ν. 4931/2022 και κοινοποιείται κάθε Ιανουάριο στην Επιτροπή Ταμείου Καινοτομίας, (β) αίτημα επιστημονικής εταιρείας αναγνωρισμένης από το ΚΕΣΥ προς την Επιτροπή για την αναγκαιότητα χορήγησης, (γ) ανάληψη υποχρέωσης από τον ΚΑΚ, με υπεύθυνη δήλωση, για συνέχιση χορήγησης έως την ολοκλήρωση της θεραπείας κατά την παρ. 11 του άρθρου 6, (δ) συμφωνία με την Επιτροπή ως προς τα συλλεγόμενα δεδομένα και τη διάρκεια παραμονής στο Ταμείο.

Η παράλειψη ένταξης στο Horizon Scanning αποκλείει εκ προοιμίου την πρόσβαση, καθώς το κριτήριο είναι διαδικαστικό και όχι θεραπευτικό. Όσοι ΚΑΚ διαθέτουν pipeline ATMP ή PRIME asset για τα έτη 2026 ή 2027 οφείλουν να εκκινήσουν τις προετοιμασίες εντός του τρέχοντος ετήσιου κύκλου δηλώσεων.

Για ATMPs που απαιτούν πιστοποιημένο κέντρο χορήγησης, το άρθρο 6 παρ. 5 απαιτεί αποδεδειγμένη δυνατότητα έναρξης σε τουλάχιστον ένα ελληνικό κέντρο, με τη σχετική σύμβαση ΚΑΚ–κέντρου να συνυποβάλλεται πριν την αίτηση. Σε εξέλιξη πιστοποίηση, τα αποδεικτικά κατατίθενται έως την έναρξη χορήγησης. Πρόσθετα κέντρα δηλώνονται κατά τη διαδικασία, χωρίς να επηρεάζεται ο εκτιμώμενος αριθμός επιλέξιμων ασθενών. Πρακτικά, οι ΚΑΚ οφείλουν να διαθέτουν εκ των προτέρων τυποποιημένα συμβατικά πρότυπα με ελληνικά κλινικά κέντρα, καλύπτοντας επαγρύπνηση, εκπαίδευση προσωπικού και τεκμηρίωση ποιοτικών διαδικασιών.

Ο νόμος εισάγει για πρώτη φορά ολοκληρωμένη νομοθετική θεμελίωση συμφωνιών βασισμένων στο θεραπευτικό αποτέλεσμα, στην ένδειξη και σε ορόσημα, σε δύο επίπεδα. Πρώτον, η Επιτροπή Ταμείου Καινοτομίας, δυνάμει του άρθρου 6 παρ. 6, διαπραγματεύεται εκπτώσεις βάσει εκτιμώμενης αξίας και θεσπίζει πρόσθετες εκπτώσεις μέσω συμφωνιών αποτελέσματος ή θεραπευτικών οροσήμων.

Δεύτερον, το άρθρο 17 τροποποιεί το άρθρο 254 του ν. 4512/2018 για την Επιτροπή Διαπραγμάτευσης Τιμών Φαρμάκων. Στην παρ. 6 επιτρέπεται, κατά παρέκκλιση των γενικών κριτηρίων, η σύναψη συμφωνιών που δεν βασίζονται σε clawback/rebate, για κοινές κλινικές αξιολογήσεις και σκευάσματα Ταμείου. Στην παρ. 9 τίθεται πλήρες μενού επιτρεπτών συμφωνιών: εκπτώσεις, κλιμακωτές εκπτώσεις βάσει όγκου, συμφωνίες αποτελέσματος, ανά ένδειξη, επιμερισμού κινδύνου και συνάρτησης με θεραπευτικά ορόσημα. Πρόκειται για κρίσιμη εξέλιξη για high cost gene therapies και κυτταρικές θεραπείες, καθώς παρέχει το νομικό υπόβαθρο για annuity payments και επιμερισμό κινδύνου, που δύσκολα θεμελιώνονταν εντός των οριζόντιων μηχανισμών clawback/rebate. Συμπληρωματικά, κατά την παραμονή στο Ταμείο, το προϊόν εξαιρείται από αυτόματες επιστροφές clawback, με μόνες εξαιρέσεις τις εκπτώσεις του άρθρου 6 παρ. 6 και τις επιστροφές του άρθρου 35 του ν. 3918/2011.

Μετά την έξοδο από το Ταμείο, η Επιτροπή Διαπραγμάτευσης καλεί τον ΚΑΚ προς διαπραγμάτευση των όρων αποζημίωσης. Σε περίπτωση αποτυχίας με την Επιτροπή, το προϊόν δεν εντάσσεται στον θετικό κατάλογο του άρθρου 12 του ν. 3816/2010. Η νέα ρύθμιση παρεμβαίνει δραστικά σε αυτή την περίπτωση αφού, εφόσον ο θεράπων ιατρός κρίνει αναγκαία τη συνέχιση της θεραπείας, ο ΚΑΚ υποχρεούται σε αζήμια παροχή σε περιπτώσεις θεραπείας έως τριών μηνών ή χρόνιες θεραπείες χωρίς αποδεδειγμένο σημαντικό πρόσθετο κλινικό όφελος. Αντιθέτως, επί αποδεδειγμένου οφέλους, η χορήγηση συνεχίζεται με τους οικονομικούς όρους της παραμονής στο Ταμείο. Η μη τήρηση της υποχρέωσης επισύρει διοικητικές και ποινικές κυρώσεις.

Πέραν της ευθύνης του ΚΑΚ, το άρθρο 6 παρ. 10 εισάγει αυτοτελείς κυρώσεις στον θεράποντα ιατρό. Η παράλειψη συμπλήρωσης αποτελεσμάτων στο Εθνικό Μητρώο Ασθενών εντός των οριζομένων διαστημάτων επιφέρει πρόστιμο της περ. β της παρ. 4 του π.δ. 121/2008 και απαγόρευση πρόσβασης στο Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης για νέο ασθενή Ταμείου, εφόσον δεν επέλθει συμμόρφωση εντός μηνός.

Η πρακτική εφαρμογή εξαρτάται από τις κανονιστικές πράξεις του άρθρου 89 αφού εκκρεμούν η Υ.Α. λειτουργίας της Επιτροπής, η Υ.Α. ένταξης κάθε θεραπείας και έγκρισης δεικτών, η ΚΥΑ διαδικασίας διοικητικών προστίμων και η Υ.Α. σύστασης. Έως την έκδοσή τους, η νέα αρχιτεκτονική παραμένει εν μέρει σε αναστολή ως προς τη λειτουργική της ενεργοποίηση. Συνολικά, ο ν. 5302/2026 αλλάζει ταυτόχρονα τους κανόνες πρόσβασης, τιμολόγησης, ευθύνης, συμμόρφωσης και προσωπικής έκθεσης ιατρών, διαμορφώνοντας νέα πραγματικότητα για τις προηγμένες θεραπείες στην Ελλάδα.