Τεχνητή Νοημοσύνη και Προστασία των Πνευματικών Δικαιωμάτων

/ / Legal x-rays

Η τεχνητή νοημοσύνη και η εφαρμογή της στη σύγχρονη ζωή έχουν λάβει πολύ μεγαλύτερη έκταση από ότι πολλοί θα περίμεναν. Σε γενικές γραμμές, η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια συλλογική έκφραση πολυάριθμων κλάδων, από τα συστήματα μηχανικής μελέτης, στην οποία υπολογιστές έχουν τη δυνατότητα να μαθαίνουν και να βελτιώνονται με την εμπειρία, μέχρι τα νευρωνικά δίκτυα, ως μια μορφή μηχανικής μάθησης που βασίζεται σε μικρό βαθμό στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Η κοινή αρχή που ενώνει κάθε έναν από αυτούς τους κλάδους είναι η δυνατότητα να αναπαράγουν μια πτυχή της ανθρώπινης γνώσης, όπως η αναγνώριση φωνής, η οποία είναι δυνατή σε κινητές συσκευές ή τα λεγόμενα «chatbots» σε διαδικτυακούς ιστοτόπους, ήτοι προγράμματα σχεδιασμένα να απαντούν αυτοματοποιημένα ανάλογα με τους εκάστοτε διαλόγους.

Δεδομένης της προόδου της τεχνητής νοημοσύνης τα τελευταία χρόνια, συνδυασμένη με την ολοένα και πιο πιθανή προοπτική ένας υπολογιστής να έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί «έργα» αυτόνομα και χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, είναι αναπόφευκτο ότι θα τεθούν προκλήσεις στο υφιστάμενο νομικό πλαίσιο, ιδίως σε συνάρτηση με τα πνευματικά δικαιώματα και άλλα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Επομένως, είναι εξαιρετικά σημαντικό να αντιληφθούμε τη σύνδεση μεταξύ αυτών των δύο κρίσιμων τομέων, οι οποίοι μεταβάλλουν τόσο ραγδαία τον κόσμο μας κοινωνικά, νομικά και επιστημονικά.

Η σύνδεση μεταξύ της τεχνητής νοημοσύνης και της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων

Όπως αναλύσαμε και προηγούμενο άρθρο μας ένας από τους στόχους της νέας οδηγίας για τα πνευματικά δικαιώματα (ΕΕ 2019/790) είναι να προστατεύσει τους συγγραφείς, τους δημοσιογράφους και άλλους δημιουργούς από την εκμετάλλευση των έργων τους. Πιο συγκεκριμένα, οι δημιουργοί θα έχουν πλέον την ευκαιρία να διαπραγματεύονται και να αποζημιώνονται για την εκμετάλλευση των έργων τους από διαδικτυακές υπηρεσίες και πιο συγκεκριμένα, να διεκδικούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που τους ανήκουν και να εναντιώνονται σε oποιαδήποτε υποτιμητική ενέργεια σε σχέση με το έργο τους.
Ωστόσο, η ανθρώπινη νοημοσύνη δεν είναι ο μόνος δημιουργός έργου, καθώς παραδείγματα έργων με δημιουργό την τεχνητή νοημοσύνη είναι πλέον πολυάριθμα. Μια τέτοια περίπτωση αφορά την Ομάδα «Obvious», που εδρεύει στο Παρίσι και η οποία χρησιμοποίησε το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης «GAN» (Generative Adversarial Network) για να δημιουργήσει ένα πορτραίτο σε εικονογραφικό στυλ μεταξύ του 14ου και του 20ου αιώνα. Ο σκοπός ήταν να παράξουν ένα πορτραίτο το οποίο θα ήταν δύσκολο να ξεχωρίσει από ένα ανθρώπινο έργο, σε σχέση με το στυλ και το περιεχόμενό του, και την ίδια ώρα να είναι «πρωτότυπο» (υπό την έννοια ότι δεν ήταν πανομοιότυπο με προηγούμενους πίνακες). Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί και έχει τώρα τη δυνατότητα να δημιουργεί έργα τέχνης, όπως πίνακες, φωτογραφίες ή άρθρα, αλλά υπάρχει ακόμη διχογνωμία σχετικά με το αν θα μπορούσε να θεωρηθεί ισοδύναμη εκ του αποτελέσματος με τον ανθρώπινο νου και αν θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως μέσο δημιουργίας έργων

Τα έργα τέχνης προστατεύονται επειδή αποτελούν πνευματικό εκπόνημα του δημιουργού, δηλαδή το αποτέλεσμα της επιλογής, της ακολουθίας και του συνδυασμού που πραγματοποίησε ο εμπνευστής του. Τα έργα ΑΙ δεν μπορούν να διακριθούν από τις ανθρώπινες δημιουργίες, στο βαθμό που μοιάζουν με αυτά. Ως εκ τούτου, κρίνοντας από τα χαρακτηριστικά του έργου, δεν πρέπει να υπάρχει διαφορά μεταξύ της τεχνητής νοημοσύνης και των ανθρώπινων δημιουργιών, λαμβάνοντας επίσης υπόψη ότι το όριο για την προστασία των τελευταίων γενικά θεωρείται μάλλον χαμηλό. Ωστόσο, υπάρχει ένα βασικό ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί εδώ, δηλαδή αν η δημιουργία ως τέτοια συνεπάγεται συνείδηση και θέληση. Εάν συμβαίνει αυτό, τα έργα της τεχνητής νοημοσύνης δεν θα μπορούσαν να τύχουν προστασίας, καθώς τα συστήματα πληροφορικής δύσκολα θα μπορούσαν να θεωρηθούν ικανά να ασκούν συνείδηση και τη θέληση για δημιουργία.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι, παρόλο που η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να είναι ισοδύναμη με το ανθρώπινο μυαλό (όπως υποδηλώνει η έννοια της “νοημοσύνης”), στην πραγματικότητα απέχει πολύ από το να είναι πραγματικά “έξυπνη”. Πολλοί εξαρτώνται από τον ορισμό της “νοημοσύνης”: αν το “έξυπνο” κατανοείται ως εύρεση νέων τρόπων που δεν είναι ήδη γνωστοί, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ονομαστεί “έξυπνη” καθώς μπορεί να ανιχνεύσει νέες σχέσεις σε μεγάλους σωρούς δεδομένων, κάτι που δεν ήταν δυνατό νωρίτερα. Επιπλέον, μπορεί να μάθει από προηγούμενα σφάλματα και λάθη και να βελτιώσει τα πρότυπα του προγράμματος της. Έτσι, κάποιοι ισχυρίζονται ότι ο συγγραφέας δεν έχει πλέον επαρκή έλεγχο για το πώς δημιουργείται το έργο και υπό ποιες συνθήκες. Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη στις σημερινές της μορφές δεν μπορεί να καθορίσει τις προτιμήσεις ή τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν και εξακολουθεί να εναπόκειται στον άνθρωπο να την εφαρμόζει και να την χρησιμοποιεί για να καθορίσει τους τομείς και τους στόχους για αυτό. Με άλλα λόγια, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει τους τρόπους επίτευξης ενός στόχου αλλά δεν μπορεί να τους αλλάξει. Ως εκ τούτου, οι προτάσεις για να χαρακτηριστεί αυτή (ή τα ρομπότ) ως μια νέα μορφή νομικού προσώπου (το αποκαλούμενο “ePerson”) αγνοούν αυτά τα γεγονότα. Επιπλέον, τέτοιες προτάσεις δεν απαντούν στα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη ή θα μπορούσε να συγκεντρώσει χρήματα για να διεκδικήσει αξιώσεις εναντίον της. Τελικά, το πραγματικό ερώτημα σχετικά με όλους τους νομικούς τομείς, αφορά σε μεγαλύτερο βαθμό το ζήτημα του κατά πόσον οι ενέργειες της τεχνολογίας μπορούν να αποδοθούν στον άνθρωπο που τη διαθέτει ή τη χρησιμοποιεί.

Νομική προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Επί του παρόντος, οι νόμοι σε πολλές χώρες προστατεύουν μόνο τα έργα που δημιουργούνται από την ανθρώπινη νοημοσύνη και δεν προστατεύουν τα έργα που δημιουργούνται από μηχανές. Τα έργα της τεχνητής νοημοσύνης δεν αναγνωρίζονται ως “έργα” και επομένως δεν υπόκεινται σε “δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας”. Για παράδειγμα, ο νόμος περί πνευματικής ιδιοκτησίας της Γερμανίας προβλέπει ότι “οι εργασίες του νόμου αυτού είναι πνευματικές δημιουργίες μόνο των ατόμων. Κατά συνέπεια, μόνο τα έργα που δημιουργούνται από ιδιώτες μπορούν να εμπίπτουν στα προστατευόμενα έργα και ο νόμος περί πνευματικής ιδιοκτησίας της Γερμανίας δεν προστατεύει τα έργα της τεχνητής νοημοσύνης. Ομοίως, ούτε η νέα Οδηγία περί Πνευματικής Ιδιοκτησίας παρέχει την προστασία της εργασίας που δημιουργείται από μηχανές. Επομένως, αυτό το νομικό κενό εξακολουθεί να υφίσταται. Σε κάθε περίπτωση, η χορήγηση δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας στο άτομο που πραγματοποίησε τη λειτουργία τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται να είναι η πιο λογική προσέγγιση, με το μοντέλο του Ηνωμένου Βασιλείου να είναι το πιο αποτελεσματικό. Σε αντίθεση με όσα προαναφέρθηκαν, το Επαρχιακό Λαϊκό Δικαστήριο της επαρχίας Shenzhen Nanshan στην Κίνα έκρινε πρόσφατα ότι ένα έργο που παράγεται από τεχνικές πληροφορίες μπορεί να προστατεύεται από το νόμο περί πνευματικών δικαιωμάτων.

Το σχόλιο της εταιρείας μας

Τα πράγματα είναι πιθανό να γίνουν ακόμα πιο περίπλοκα, καθώς η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από τους καλλιτέχνες γίνεται πιο διαδεδομένη και καθώς οι μηχανές βελτιώνουν την παραγωγή δημιουργικών έργων αγγίζοντας σιγά-σιγά την τελειότητα, καταστρέφοντας περαιτέρω τη διάκριση μεταξύ έργων τέχνης που γίνονται από έναν άνθρωπο και εκείνων που γίνονται από έναν υπολογιστή. Η κατάσταση μπορεί να αλλάξει εάν η τεχνητή νοημοσύνη τελικά μπορεί να ανατρέψει τους στόχους και τις προτιμήσεις που έχει ο ιδιοκτήτης της. . Η χορήγηση δικαιώματος πάντως στο άτομο που δημιούργησε το αποτέλεσμα της τεχνητής νοημοσύνης θα εξασφαλίσει ότι οι εταιρείες συνεχίζουν να επενδύουν στην τεχνολογία, γνωρίζοντας με βεβαιότητα ότι θα αποκομίσουν κέρδη από την επένδυσή τους. Η επόμενη μεγάλη συζήτηση θα πρέπει να είναι λοιπόν, αν οι υπολογιστές θα πρέπει να έχουν το καθεστώς και τα δικαιώματα των ανθρώπων, αλλά αυτό αποτελεί και ένα ηθικό ζήτημα που θα μας απασχολήσει σε δεύτερο στάδιο.