Των Δημήτρη- Αινεία Σπηλιώτη Senior Associate και Άγγελου Γεωργαμλή, Ασκούμενου Δικηγόρου
Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια επιχειρεί να επανασυνδεθεί με το ανθρώπινο δυναμικό της διασποράς. Χιλιάδες Έλληνες του εξωτερικού, με σημαντική επαγγελματική και επιχειρηματική εμπειρία, αναζητούν ένα περιβάλλον που να συνδυάζει ποιότητα ζωής, σταθερότητα και ανταγωνιστική φορολογία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ν. 4172/2013 όπως τροποποιήθηκε με τον πρόσφατο Ν. 5222/2025, ο βασικός νόμος για τη φορολογία εισοδήματος, έχει εμπλουτιστεί με ειδικά φορολογικά καθεστώτα, σχεδιασμένα για να προσελκύσουν φυσικά πρόσωπα από το εξωτερικό.
Το θεσμικό αυτό πλαίσιο στοχεύει κυρίως στην επιστροφή επενδυτών, επιχειρηματιών και ανώτατων στελεχών, επεκτείνεται όμως και σε όσους επιθυμούν να γυρίσουν ως εργαζόμενοι ή συνταξιούχοι. Με τρία βασικά καθεστώτα (Άρθρα 5Α, 5Β, 5Γ του ΚΦΕ), η Ελλάδα προσφέρει ένα από τα πιο ολοκληρωμένα πακέτα κινήτρων διεθνώς για όσους μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στη χώρα.
Το καθεστώς Non-Dom για επενδυτές (Άρθρο 5Α)
Στην καρδιά αυτής της στρατηγικής βρίσκεται το ειδικό καθεστώς του άρθρου 5Α, γνωστό ως καθεστώς Non-Dom για επενδυτές (μη μόνιμος φορολογικός κάτοικος). Αφορά κυρίως Έλληνες του εξωτερικού ή άτομα ελληνικής καταγωγής με σημαντικά κεφάλαια, οι οποίοι επιθυμούν να τα επενδύσουν στην Ελλάδα.
Βασικά χαρακτηριστικά:
- Σταθερός φόρος €100.000 ετησίως για το παγκόσμιο εισόδημα του επενδυτή.
- Δυνατότητα επέκτασης του ευνοϊκού καθεστώτος και σε συγγενείς, με €20.000 επιπλέον φόρο ανά μέλος οικογένειας.
- Υποχρέωση πραγματοποίησης επένδυσης €500.000 εντός τριών ετών.
- Διάρκεια έως 15 έτη, προσφέροντας μακροχρόνια φορολογική προβλεψιμότητα.
Το εν λόγω καθεστώς λειτουργεί ως πόλος έλξης για εύπορους ομογενείς επενδυτές, προσφέροντας απλότητα όπως εφάπαξ φόρο αντί περίπλοκης φορολόγησης ανά πηγή εισοδήματος και σταθερότητα στο φορολογικό καθεστώς για πολλά χρόνια.
Ειδικά κίνητρα για συνταξιούχους ομογενείς (Άρθρο 5Β)
Αν και η κύρια στόχευση δεν ήταν οι συνταξιούχοι, ο Ν. 4172/2013 προβλέπει ένα εξαιρετικά απλό και ελκυστικό καθεστώς και για τους συνταξιούχους της ομογένειας που ζουν στο εξωτερικό:
- Ενιαίος χαμηλός φορολογικός συντελεστής 7% για το σύνολο των συντάξεων που προέρχονται από την αλλοδαπή.
- Διάρκεια: έως 15 φορολογικά έτη υπό το ειδικό αυτό καθεστώς.
Πρακτικά, ο απόδημος συνταξιούχος που μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία στην Ελλάδα φορολογείται μόνο με 7% για τις αλλοδαπές συντάξεις του (αντί για κλίμακες που μπορεί να φτάνουν το 40%+), και μάλιστα για τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια.
Καθεστώς προσέλκυσης εργαζομένων και στελεχών (Άρθρο 5Γ)
Παρότι η προτεραιότητα δόθηκε στους επενδυτές, η Ελλάδα στοχεύει και στην προσέλκυση εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης, στελεχών, επιστημόνων και επιχειρηματιών που θέλουν να εργαστούν και να δραστηριοποιηθούν επιχειρηματικά στη χώρα, αρκετοί από τους οποίους αποχώρησαν από την Ελλάδα κατά την περίοδο της κρίσης. Για αυτούς θεσπίστηκε το ειδικό καθεστώς του άρθρου 5Γ, το οποίο συμπληρώνει το πλαίσιο προσέλκυσης φυσικών προσώπων φορολογικών κατοίκων αλλοδαπής.
Ειδικότερα, το άρθρο 5Γ προβλέπει απαλλαγή 50% του εισοδήματος από μισθωτή εργασία ή επιχειρηματική δραστηριότητα από τον φόρο για χρονικό διάστημα έως 7 έτη. Με άλλα λόγια, οι μισές αποδοχές του δικαιούχου δεν φορολογούνται, καθιστώντας εξαιρετικά χαμηλή τη φορολογική επιβάρυνση.
Βασική προϋπόθεση για να ενταχθεί ο ενδιαφερόμενος στην ευνοϊκή απαλλαγή του άρθρου 5Γ είναι να μην ήταν φορολογικός κάτοικος Ελλάδας τα προηγούμενα 5 από τα 6 χρόνια πριν από τη μεταφορά της κατοικίας του. Επιπρόσθετα, μεταξύ άλλων προϋποθέσεων ο ενδιαφερόμενος πρέπει να μεταφέρει την κατοικία του από χώρα της ΕΕ/ΕΟΧ στην Ελλάδα και να δηλώσει ότι θα μείνει τουλάχιστον μια διετία.
Για πολλούς Έλληνες που έφυγαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, το καθεστώς αυτό λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο επαναπατρισμού. Προσφέροντας μείωση φόρου στο μισό για σημαντικό χρονικό διάστημα, καθιστά την προοπτική επιστροφής ιδιαίτερα ελκυστική, ειδικά όταν πρόκειται για θέσεις υψηλής ευθύνης ή εξειδικευμένες ειδικότητες όπου οι καθαρές αποδοχές παίζουν καθοριστικό ρόλο στην απόφαση μετακίνησης. Ήδη μεγάλες εταιρείες και ερευνητικά ιδρύματα αξιοποιούν τη ρύθμιση αυτή για να προσελκύσουν πίσω ελληνικά ταλέντα του εξωτερικού, αντιστρέφοντας σταδιακά το φαινόμενο του “brain drain” σε “brain regain”.
Συμπέρασμα
Μέσα από αυτά τα ειδικά καθεστώτα, ο Ν. 4172/2013 έχει αναδειχθεί σε βασικό εργαλείο για την προσέλκυση Ελλήνων της διασποράς. Τα φορολογικά κίνητρα των άρθρων 5Α, 5Β και 5Γ δεν αποτελούν απλώς τεχνικές φορολογικές διατάξεις, αλλά εντάσσονται σε μια συνολική στρατηγική επαναπατρισμού ανθρώπινου κεφαλαίου και προσέλκυσης ξένων επενδύσεων. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η στόχευση σε ανθρώπινο δυναμικό υψηλής ποιότητας είναι καθοριστική για την ενίσχυση των επενδύσεων, την προώθηση της καινοτομίας και τη μεταφορά τεχνογνωσίας από πιο ώριμες αγορές.

