Του Γιώργου Σκάμπουλου LLM, Associate
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/6 για τα Κτηνιατρικά Φαρμακευτικά Προϊόντα, γνωστός και ως Veterinary Medicines Regulation (VMR), σηματοδοτεί μια εκ βάθρων μεταρρύθμιση της φαρμακευτικής νομοθεσίας για τα ζώα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2018 και άρχισε να εφαρμόζεται πλήρως στα κράτη μέλη στις 28 Ιανουαρίου 2022, αντικαθιστώντας την προηγούμενη Οδηγία 2001/82/ΕΚ. Θεσπίζει, μεταξύ άλλων, ενιαίες και εναρμονισμένες διατάξεις για:
- την έγκριση, την παραγωγή, την εισαγωγή, τη διανομή, τη διάθεση στην αγορά, τη συνταγογράφηση, τη χρήση και τους περιορισμούς των κτηνιατρικών φαρμάκων σε όλα τα κράτη-μέλη
- την ενίσχυση της διαφάνειας με την δημιουργία ευρωπαικών βάσεων δεδομένων,
- τη διευκόλυνση των διασυνοριακών προμηθειών κτηνιατρικών φαρμάκων,
- την πώληση των κτηνιατρικών φαρμάκων μέσω διαδικτύου
- καθώς και την καθιέρωση απαιτήσεων ποιότητας.
Ωστόσο, το ρυθμιστικό τοπίο δεν καθορίζεται μόνο από τον ίδιο τον Κανονισμό αλλά και από μια σειρά εκτελεστικών και κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων, που εκδόθηκαν από το 2022 έως το 2025 και εξειδικεύουν κρίσιμες υποχρεώσεις για τους κατόχους άδειας κυκλοφορίας, τους κτηνιάτρους, τους εκτροφείς, τους παραγωγούς ζωοτροφών και τους μεταποιητές.
Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1973 (18 Ιουλίου 2024): καθορίζει τη λίστα των αντιμικροβιακών που περιορίζονται ή απαγορεύονται στο πλαίσιο της παραγωγής των κτηνιατρικών φαρμάκων. Πρόκειται για στοχευμένο περιορισμό της κτηνιατρικής διακριτικής ευχέρειας σε off-label χρήσεις, με σαφή στόχο τη μείωση του κινδύνου καταλοίπων και της μικροβιακής αντοχής. Η λίστα αυτή εφαρμόζεται σε συνδυασμό με τον Κανονισμό 2022/1255, ο οποίος κατοχύρωσε συγκεκριμένες δραστικές ουσίες ως “reserved for human use” σε επίπεδο ΕΕ.
Κατ’ Εξουσιοδότηση Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1159 (7 Φεβρουαρίου 2024): θεσπίζει λειτουργικούς κανόνες για τη χορήγηση εγκεκριμένων κτηνιατρικών προϊόντων από τους ίδιους τους εκτροφείς μέσω του νερού ή της τροφής — όταν δεν χρησιμοποιούνται φαρμακούχες ζωοτροφές. Οι κανόνες αυτοί καθορίζουν τεχνικές προδιαγραφές ανάμιξης, απαιτήσεις τήρησης αρχείων και κατάρτισης προσωπικού, καθώς και αντίστοιχες υποχρεώσεις για επικαιροποίηση των φύλλων οδηγιών (PΙ) και των ετικετών.
Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2025/163 (30 Iανουαρίου 2025): διευρύνει τις περιπτώσεις όπου μπορούν να γίνουν ταχείες διαδικασίες για την επικαιροποίηση φακέλων και υλικών κτηνιατρικών φαρμάκων χωρίς πλήρη αξιολόγηση. → πρακτική σημασία για κατόχους άδειας κυκλοφορίας.
Παράλληλα η ΕΕ έχει θέσει σε λειτουργία δύο ψηφιακούς πυλώνες διαφάνειας και επιτήρησης:
- την Ενωσιακή Βάση Δεδομένων Προϊόντων (UPD), όπου δημοσιεύονται όλα τα εγκεκριμένα κτηνιατρικά προϊόντα, και
- το ESUAvet, ένα νέο σύστημα ετήσιας δημοσίευσης στοιχείων πωλήσεων και χρήσης αντιμικροβιακών σε επίπεδο είδους και τομέα παραγωγής.
Οι παραπάνω μεταρρυθμίσεις λαμβάνουν χώρα σε μια περίοδο ραγδαίου ψηφιακού μετασχηματισμού, κάτι που αντικατοπτρίζεται και στη διαχείριση των δεδομένων του κτηνιατρικού φαρμάκου. Ο τεράστιος όγκος πληροφοριών που πλέον συλλέγεται σε επίπεδο ΕΕ δημιουργεί νέες δυνατότητες αξιοποίησης μέσω προηγμένων τεχνολογιών, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI). Οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές ήδη εκπόνησαν ένα φιλόδοξο σχέδιο δράσης μέχρι το 2028 για την αξιοποίηση μεγάλων δεδομένων και AI στη ρύθμιση των φαρμάκων, το οποίο:
- χαρτογραφεί πώς το ρυθμιστικό δίκτυο θα αξιοποιήσει τα νέα εργαλεία ψηφιακής ανάλυσης, με στόχο να υποστηρίξει την επιστημονική αξιολόγηση και τις αποφάσεις των αρχών,
- ενθαρρύνει την έρευνα/καινοτομία και
- στοχεύει να επιτύχει την κυκλοφορία καλύτερων φαρμάκων στην αγορά.
Οι νέες προβλέψεις παρέχουν νέες επιλογές στους επαγγελματίες του κλάδου, όπως η δυνατότητα ταχύτερης κυκλοφορίας κτηνιατρικών σκευασμάτων εντός της Ένωσης και εκμετάλλευσης εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης να βελτιώσουν τις υπηρεσίες φροντίδας υγείας των ζώων στην πράξη.
Παράλληλα, οι νέες προβλέψεις εφιστούν την προσοχή των επαγγελματιών του κλάδου στην:
- εναρμόνιση με τις νέες τεχνικές απαιτήσεις των εκτελεστικών πράξεων,
- επικαιροποίηση ΠΧΠ/ετικετών, και προσαρμογή SOPs παραγωγής, διακίνησης και ελέγχων,
- ενσωμάτωση στην εταιρική τους καθημερινότητα των νέων υποχρεώσεων καταχώρισης και αναφοράς δεδομένων στην UPD και το ESUAvet καθώς σύμμορφωσης με τις λίστες περιορισμένων/απαγορευμένων δραστικών.
- επαγρύπνηση για τον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και συμμόρφωση με το περιεχόμενο των σχετικών νομικών διατάξεων, ώστε να εξασφαλίζεται εποπτεία και έλεγχος.

